Bardzo często mówi się o tak zwanym refleksie szachisty. Mówi się konkretnie, że refleks szachisty ma ten, kto podejmuje swoje decyzje nadzwyczaj wolno, tak, że inni muszą na niego w nieskończoność czekać, albo kto zbyt późno orientuje się w sytuacji. Jedynie doświadczony szachista wie jednak, jak bardzo krzywdzące jest to określenie dla całej gry w szachy. W rzeczywistości bowiem szachiści potrafią w ciągu jednej chwili przeanalizować całe setki możliwych ruchów, jakie jest lub byłby w stanie wykonać jego przeciwnik nie tylko w aktualnej sytuacji na planszy (szachownica, jakby nie było, jest właśnie swojego rodzaju planszą do gry), ale również w kilku kolejnych swoich ruchach, uzależnionych oczywiście od poprzednich posunięć obu graczy. Poza tym, szczególnie w początkowej fazie gry w szachy, jaką jest tak zwany debiut szachowy, czyli otwarcie rozgrywki, gra toczona przez doświadczonych szachistów posuwa się do przodu bardzo szybko, gdyż najzwyczajniej w świecie rozegrali oni już tyle partii i przećwiczyli w teorii tyle wariantów możliwych rozwiązań danego układu szachowego, że mają w głowach już przed rozpoczęciem właściwej gry przygotowane odpowiedzi na podstawowe zagrywki przeciwnika, jakie może on wykorzystać w konkretnej sytuacji.